Τι λέει ο Δείκτης Ισότητας Φύλων 2025 για την Ελλάδα;

Την ανάλυση κάνει η Κωνσταντίνα Χατζή, Ψυχολόγος

Μα τι είναι αυτός ο Δείκτης;

Ο Δείκτης Ισότητας Φύλων έχει δημιουργηθεί από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των φύλων (EIGE) και αποτελεί ένα εξειδικευμένο εργαλείο που από το 2010 μετρά την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και στα κράτη-μέλη της. Ο δείκτης επιτρέπει να εξετάζεται η πρόοδος σε ζητήματα ισότητας, να πραγματοποιούνται συγκρίσεις μεταξύ των κρατών αλλά και να μελετώνται οι ανισότητες και η επίδραση τους. Στόχος είναι σταδιακά να προωθούνται δράσεις και πολιτικές που θα διαμορφώσουν μια ισότιμη Ευρώπη.

Ο δείκτης βαθμολογεί κάθε κράτος-μέλος σε έξι βασικούς τομείς της καθημερινής ζωής: Εργασία, Χρήμα, Γνώση, Χρόνος, Εξουσία και Υγεία. Περιλαμβάνονται δύο ακόμα κομβικοί τομείς: Βία κατά των γυναικών και Διασταυρούμενες Ανισότητες. Οι διαστάσεις αυτές ενώ διαπερνούν όλους τους τομείς, δεν εντάσσονται στον «πυρήνα» του τελικού αποτελέσματος, επειδή η βία δεν μετρά διαφορές μεταξύ των φύλων αλλά στόχος είναι η εξάλειψη της και οι διασταυρούμενες ανισότητες αναφέρονται σε διαφοροποιήσεις μέσα στις ομάδες γυναικών και ανδρών (π.χ. αναπηρία, μορφωτικό επίπεδο κ.ά.).

Αυτό που πραγματικά εξετάζει ο δείκτης είναι ο βαθμός στον οποίο τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν επιτύχει την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. Επομένως, η κλίμακα μέτρησης ξεκινάει από το 0 φτάνοντας έως το 100 (με βάση τις νέες τροποποιήσεις του δείκτη του 2025), όπου το 0 αντιστοιχεί σε πλήρη ανισότητα και το 100 σε πλήρη ισότητα.

Ο Δείκτης άλλαξε

Φέτος ο δείκτης είναι αναθεωρημένος! Καθώς το κύριο μέλημα του EIGE είναι να αποτελεί ένα ενημερωμένο και αποτελεσματικό μέσο αξιολόγησης, ο δείκτης υπέστη κάποιες τροποποιήσεις στους εσωτερικούς του «υποδείκτες», δηλαδή στο πως αξιολογείται ο κάθε τομέας και με βάση ποιες μεταβλητές. Παράλληλα, όμως, προέκυψαν στη μεθοδολογία και αλλαγές που σχετίζονται με τον τρόπο που προκύπτουν οι βαθμολογίες.

Ύστερα από διαβουλεύσεις του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ισότητας με φορείς χάραξης πολιτικής, στατιστικές αρχές, ερευνητές/τριες και διάφορους οργανισμούς της ΕΕ, πρόσφατα επισημάνθηκε η ανάγκη αναθεώρησης του δείκτη και η ένταξη δεδομένων που έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια λόγω των έντονων κοινωνικοπολιτικών και τεχνολογικών αλλαγών. Συγκεκριμένα, ο φακός εστίασης της ΕΕ έχει μετατοπιστεί πλέον σε ζητήματα όπως η ψηφιακή και πράσινη εποχή, οι επιπτώσεις της πανδημίας, οι γεωπολιτικές εντάσεις και άλλες εξίσου καίριες εξελίξεις. Έτσι, κρίθηκε αναγκαίο να εξετάζονται πια με μεγαλύτερη προσοχή οι τομείς όπου θα δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα ο δείκτης, ενώ παράλληλα στόχος ήταν να ανανεωθούν οι πηγές συγκέντρωσης των δεδομένων, ώστε να παρέχουν έγκυρα και συναφή με τα σύγχρονα γεγονότα, στοιχεία.

Λόγω όλων αυτών των αλλαγών, όλη η χρονοσειρά από το 2010 έως το 2025 υπολογίστηκε ξανά, σύμφωνα με τα νέα δεδομένα έτσι ώστε να μπορούμε και σήμερα να κάνουμε τις απαραίτητες συγκρίσεις. Παράλληλα, οι υποτομείς, δηλαδή οι κατηγορίες μέσα στους ευρύτερους τομείς, έγιναν 13 από 14 και οι δείκτες με βάση τους οποίους μετράται κάθε υποτομέας, μειώθηκαν σε 27 από 31.

Η εικόνα της Ευρώπης

Η βαθμολογία του Δείκτη Ισότητας Φύλων 2025 για την ΕΕ είναι 63,4 /100. Συγκριτικά, από το 2010 υπάρχει αύξηση κατά 10,5 μονάδες και από το 2015 κατά 7,4 μονάδες, ενώ σε σχέση με το 2024 υπάρχει πτώση κατά 7,6 μονάδες. Η έκθεση επισημαίνει ότι με βάση τα στοιχεία αυτά θα χρειαστούν ακόμα τουλάχιστον 50 χρόνια για την πλήρη ισότητα των φύλων στην Ευρώπη. 

Πιο αναλυτικά, την χαμηλότερη βαθμολογία στην ΕΕ έχει ο τομέας της ισότητας στην εξουσία με 40,5 βαθμούς. Η βαθμολογία αυτή προκύπτει κυρίως λόγω ανισοτήτων στη λήψη αποφάσεων. Παρατηρήθηκε, μάλιστα, κάτι πρωτοφανές που εξηγεί το βαθμολογικό έλλειμμα: από το 1979 και για πρώτη φορά μειώθηκε ο αριθμός των γυναικών στην Ευρωβουλή κατά 2% (από 41% σε 39%). 

Σε γενικό επίπεδο όμως παρατηρήθηκε ότι από το 2020 υπάρχει αυξημένη συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις εξουσίας. 

Στον τομέα της εργασίας, το έμφυλο χάσμα διατηρείται λόγω περιορισμένης πρόσβασης των γυναικών σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις, ενώ η κατηγορία της γνώσης κατέλαβε τη δεύτερη χαμηλότερη θέση, καθώς παραμένουν ακόμα σοβαρές οι έμφυλες διαφορές ως προς το αντικείμενο σπουδών.

Στον τομέα του χρόνου, φαίνεται ότι κυρίως οι γυναίκες αναλαμβάνουν τους ρόλους φροντίδας, με αποτέλεσμα να μην τους μένει ισότιμος χρόνος με τους άνδρες για προσωπικές δραστηριότητες και για τη δυνατότητα καλύτερα αμειβόμενης εργασίας, αναδεικνύοντας για ακόμα μια φορά τα έμφυλα στερεότυπα, στα οποία εστίασε ο φετινός δείκτης. Στο πεδίο του χρήματος η εικόνα είναι βελτιωμένη σε σχέση με το 2015 με βαθμολογία 73, 9 /100, με τις γυναίκες όμως στην ΕΕ να λαμβάνουν περίπου 23% λιγότερο ετήσιο εισόδημα από τους άνδρες, ποσοστό που φτάνει το 30% στα ζευγάρια.

Η υγεία έλαβε τη μεγαλύτερη βαθμολογία (86, 2 /100), όμως δεν υπάρχει σημαντική άνοδος σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, καθώς ο υποδείκτης σημείωσε ίδια βαθμολογία με το 2024. Υπάρχουν κάποιοι παράγοντες όπως η οικογενειακή κατάσταση, ηλικία και η αναπηρία που επηρεάζουν τη συνθήκη της υγείας και έτσι προκύπτει ότι γυναίκες χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου κινδυνεύουν περισσότερο από προβλήματα υγείας, ενώ οι νεαρές γυναίκες θεωρούν ότι οι άνδρες λαμβάνουν καλύτερη μεταχείριση από το σύστημα υγείας. 

Η κρίσιμη ενότητα της βίας παρουσιάζει σημαντικά δεδομένα, όπως ότι οι γυναίκες ηλικίας 45 ετών και άνω διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν σωματική ή/και σεξουαλική βία, ενώ παρατηρήθηκε υψηλή ανοχή στη βία ιδιαίτερα από νεαρούς άνδρες αλλά και ανάγκη ελέγχου των γυναικών σε διάφορους τομείς (οικονομικό, κοινωνικό κ.α.).

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα ανά τομέα

Η Ελλάδα φέτος έλαβε την 22η θέση (από τα 27 κράτη – μέλη) στην ΕΕ, την υψηλότερη θέση που έχει λάβει τα τελευταία χρόνια. Υπενθυμίζουμε πως το 2024 βρέθηκε 25η και το 2023 24η. Η βαθμολογία που την κατέταξε στη θέση αυτή είναι 57 βαθμοί, 2,3 μονάδες κάτω από την περσινή βαθμολογία και 5,7 μονάδες πάνω σε σχέση με το 2020. Η απόκλιση από την ΕΕ είναι κατά 6,4 λιγότερες μονάδες. Ας τα μελετήσουμε αναλυτικά:

Εξουσία: Ο τομέας βασίζεται στον τρόπο που λαμβάνονται οι αποφάσεις στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική εξουσία. Σε εγχώριο επίπεδο παρατηρείται μεγάλη αύξηση (κατά 12,0 μονάδες) σε σχέση με το 2020. Όμως, παρά το γεγονός ότι η εξέλιξη αυτή μοιάζει σπουδαία, η συνολική τιμή της Ελλάδας στον τομέα της εξουσίας το 2025 είναι 26,2 βαθμοί που αποτελεί τη χαμηλότερή της βαθμολογία, καταλαμβάνοντας στον τομέα αυτό τη 18η θέση στην Ευρώπη. 

Εργασία: Στον τομέα αυτό μετράται η συμμετοχή, δηλαδή τα χρόνια και το είδος της εργασίας, αλλά και ο διαχωρισμός και η ποιότητα αυτής. Η εργασία πλήττει το μέσο όρο της Ελλάδας με την κατάταξη της στον τομέα αυτό στην 21η θέση. Αυτό εξηγείται από δεδομένα όπως ότι μόνο το 38% των γυναικών δουλεύουν σε συνθήκες πλήρους απασχόλησης, σε σχέση με το 57% των ανδρών, όπως και το ότι μόνο το 35% των γυναικών κατέχουν διοικητικές θέσεις, με τους άνδρες να διεκδικούν το 65%. Στα ζευγάρια με παιδιά φαίνεται ότι και πάλι οι άνδρες έχουν σημαντικό βαθμολογικό προβάδισμα στην πλήρη απασχόληση, πιθανότατα επειδή οι γυναίκες αναλαμβάνουν την ευθύνη της φροντίδας της οικογένειας και περιορίζεται η επαγγελματική τους εξέλιξη. 

 Γνώση: Οι υποενότητες που καθορίζουν τον τομέα της γνώσης είναι η εκπαιδευτική επίδοση και ο διαχωρισμός, δηλαδή πόσες γυναίκες και άνδρες εκπροσωπούν τα επιστημονικά πεδία. Η Ελλάδα στον τομέα αυτό έλαβε τη βαθμολογία 58,7, ξεπερνώντας για λίγο την ΕΕ (57,4/100) και λαμβάνοντας την υψηλότερη κατάταξη της (7η θέση). Η συνολική εικόνα παρουσιάζει πως αρκετές γυναίκες ολοκληρώνουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ το ποσοστό δεν είναι τόσο υψηλό για τους άνδρες. Όμως η εκπαιδευτική τους διάκριση δεν αντικατοπτρίζεται σε επίπεδο εργασίας, θέσης και εισοδήματος. Επιπλέον, ενώ διατηρείται ο διαχωρισμός των «γυναικείων» και «ανδρικών» επαγγελμάτων, η Ελλάδα ανήκει στις χώρες (μαζί με τη Ρουμανία, την Εσθονία και την Πολωνία) όπου το ποσοστό των γυναικών που αποφοιτούν από τεχνολογικές και άλλες σχετικές επιστήμες, ξεπερνά το 40%, δίνοντας σημαντική ελπίδα για αλλαγή των τωρινών δεδομένων.

Χρόνος: Τα αποτελέσματα στον τομέα αυτόν βασίστηκαν στην μέτρηση της άμισθης και οικιακής εργασίας καθώς και στις κοινωνικές δραστηριότητες. Η Ελλάδα παραμένει αρκετά κάτω από το μέσο όρο της Ευρώπης (65/100) με βαθμολογία 56.0/100 και λαμβάνοντας τη χαμηλότερη της κατάταξη (26η θέση), καθώς οι έμφυλες ανισότητες είναι ηχηρές, επιβαρύνοντας σημαντικά το γυναικείο φύλο. Η έκθεση τονίζει ότι στην Ελλάδα οι οικιακές δουλειές όπως και η φροντίδα των μελών της οικογένειας αποτελούν υποχρέωση της γυναίκας. Τα στατιστικά για την συνολική εικόνα της Ευρώπης επιβεβαιώνουν τη συνθήκη αυτή τονίζοντας πως το 59% των γυναικών καθημερινά ασχολείται με οικιακά ζητήματα σε σχέση με το 33% των αντρών, μια συνθήκη που διατηρείται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες, ανεξαρτήτως καταγωγής ή αναπηρίας. Στην Ελλάδα η διαφοροποίηση μπορεί να προσεγγίζει και τις 40 μονάδες.

Χρήμα: Στην ενότητα αυτή υπολογίζονται οι χρηματοοικονομικοί πόροι και η οικονομική κατάσταση γυναικών και ανδρών. Η Ελλάδα, σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρώπης, βρίσκεται περίπου στο μέσο της κατανομής στον τομέα αυτό. Έτσι, το χάσμα εξακολουθεί να υφίσταται και οι γυναίκες παραμένουν οικονομικά ανασφαλείς. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες συγκριτικά με τους άντρες λαμβάνουν χαμηλότερο εισόδημα και έτσι συντηρείται η εικόνα ότι έχουν συμπληρωματική οικονομική συνεισφορά. Παρά το γεγονός αυτό, δεν υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση στα δύο φύλα σε συνθήκες μονογονεϊκότητας, όπου είναι αυξημένος ο κίνδυνος της φτώχειας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα σταδιακά απομακρύνεται από την άποψη ότι η βασική δουλειά της γυναίκας είναι η φροντίδα του σπιτιού, τα στερεότυπα όμως για τους ρόλους και τις υποχρεώσεις δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως.

Υγεία: Για να προσδιοριστεί ο τομέας αυτός μετρήθηκε σε επίπεδο κατάστασης υγείας και συμπεριφοράς υγείας. Παρατηρείται πως παρά τα υψηλά νούμερα, υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης στο επίπεδο της υγείας, τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ελλάδα. Στην χώρα μας οι γυναίκες χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου φαίνεται να είναι πιο ευάλωτες σε υγειονομικά θέματα, δεδομένου ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης και ενημέρωσης σε σχέση με ζητήματα και υπηρεσίες υγείας. 

Η βία κατά των γυναικών: Ο τομέας αυτός μελετήθηκε σε τρεις υποκατηγορίες: τη συχνότητα, τη σοβαρότητα καθώς και τον βαθμό αποκάλυψης της βίας. Τα στοιχεία συγκεντρώθηκαν από γυναίκες ηλικίας 18 έως 74 ετών και μόνο από 12 χώρες, εκ των οποίων η Ελλάδα σημειώνει το χαμηλότερο σκορ (24,6 βαθμοί). Εάν μελετήσουμε πιο προσεκτικά τις υποενότητες όμως θα δούμε πως το γενικό πόρισμα είναι ότι στην Ελλάδα είναι υψηλή η συχνότητα περιστατικών κακοποίησης, παρατηρούνται λιγότερες αναφορές βαριάς βίας και είναι πιο πιθανό απ’ ό,τι σε άλλες χώρες τα θύματα να αναφέρουν το βίωμα τους. 

Καίριο στοιχείο της έρευνας είναι ότι οι νεότερες γυναίκες, όπως και γυναίκες με αναπηρία, μετανάστριες ή αυτές που ζουν στην ύπαιθρο, είναι πιθανότερο να έρθουν αντιμέτωπες με ένα περιστατικό βίας. Με βάση τα δεδομένα αυτά κρίνεται αναγκαίο να κινητοποιηθούν οι αρχές και να εστιάσει η κοινωνία στη βαρύτητα του φαινομένου.