Η (άμισθη) οικιακή εργασία παραμένει γένους θηλυκού

Γράφει η Ελπινίκη Παναγιωτοπούλου

Η (άμισθη) οικιακή εργασία παραμένει γένους θηλυκού

 Ας ξεκινήσουμε με μια ερώτηση: Πόσες φορές έχεις ακούσει τη φράση “εκείνη ξέρει καλύτερα με το σπίτι”;

Αν η απάντησή σου είναι πολλές, τα πορίσματα της έρευνας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Έμφυλη Ισότητα επιβεβαιώνουν πως η εκμάθηση των έμφυλων ρόλων ξεκινάει από πολύ νωρίς και το γονεϊκό πρότυπο εδραιώνει τους έμφυλους ρόλους από γενιά σε γενιά σε ό,τι αφορα τις οικιακές εργασίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία, στην ηλικιακή ομάδα 18-24 ετών, το 39% των νέων γυναικών αφιερώνει τουλάχιστον μια ώρα την ημέρα σε οικιακές εργασίες, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των ανδρών είναι μόλις 19%. Ακόμα και στην περίπτωση των εργαζομένων γυναικών και ανδρών, οι ώρες που αφιερώνουν οι γυναίκες είναι διπλάσιες. To μεγαλύτερο χάσμα, μάλιστα, παρατηρείται στην περίπτωση ζευγαριών με παιδιά, όπου το 91% των γυναικών ασχολείται με την οικιακή εργασία και την φροντίδα σε αντίθεση με το 30% των ανδρών που συμμετέχουν ενεργά σε αυτό. Τα ποσοστά μειώνονται σε γυναίκες με μεγαλύτερη μόρφωση και επαγγελματική εξειδίκευση, όπου η φροντίδα και οι οικιακές εργασίες ανατίθενται σε τρίτους, με αποτέλεσμα να διαθέτουν περισσότερο χρόνο αλλά και να συμμετέχουν ενεργά στην αμειβόμενη εργασία. 

Υπάρχει ακόμα το στερεότυπο πως οι οικιακές εργασίες θεωρούνται ευθύνη της γυναίκας ενώ η συμβολή των ανδρών είναι προαιρετική ή δευτερεύουσα.

Η άνιση κατανομή της οικιακής εργασίας επηρεάζει κοινωνικά, οικονομικά και ψυχολογικά τις γυναίκες. Καταρχάς, συμβάλλει στην διατήρηση και ενίσχυση των παραδοσιακών έμφυλων ρόλων σε όλο το ηλικιακό φάσμα και στην ιδέα ότι η οργάνωση του νοικοκυριού αποτελεί «γυναικεία υπόθεση». Αυτό επηρεάζει αρνητικά τις θηλυκότητες στην επαγγελματική τους εξέλιξη, μειώνει τον ελεύθερο χρόνο τους και προκαλεί ένα έντονο «ψυχικό φορτίο», την μόνιμη δηλαδή ευθύνη που επωμίζονται οι γυναίκες στην οργάνωση και στην υλοποίηση των καθημερινών υποχρεώσεων, το οποίο μπορεί να έχει δυσμενείς ψυχολογικές και ιατρικές συνέπειες.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Στην Ελλάδα, δεν παρατηρείται κάτι διαφορετικό από τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: η ανισότητα στο χρόνο διαχείρισης της οικιακής εργασίας είναι υψηλή, όπως επίσης παραμένει ακόμα ορατή και η στερεοτυπική αντίληψη γύρω από το θέμα των εργασιών του σπιτιού και της φροντίδας. Η μελέτη της ΕΛΣΤΑΤ για την χρονιά 2016 αποδεικνύει ότι το 85% των γυναικων ασχολούνται καθημερινά με το μαγείρεμα και τις οικιακές εργασίες σε σύγκριση με τους άνδρες που φτάνουν στο 16%. Αυτή η ανισότητα παραμένει ανεξάρτητα από την εργασιακή κατάσταση των γυναικών, καθώς ακόμη και όταν εργάζονται σε πλήρες ωράριο, οι γυναίκες συνεχίζουν να αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος των οικιακών καθηκόντων. 

Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό;

Παρά την σταδιακή πρόοδο σε θέματα ισότητας, οι γυναίκες ακόμη επωμίζονται δυσανάλογα το βάρος των οικιακών εργασιών και των ευθυνών φροντίδας, με σημαντικές επιπτώσεις στις ζωές και την καθημερινότητά τους. Η αντιμετώπιση της ανισότητας απαιτεί θεσμικές, εκπαιδευτικές κοινωνικές, ατομικές αλλαγές, τόσο με την υιοθέτηση πολιτικών και πρακτικών ισότητας από την πολιτεία, όσο και με ένα οργανωμένο πλάνο εκπαίδευσης που καταρρίπτει τα στερεότυπα και προάγει την ισότητα σε όλους τους τομείς της ζωής.

Για να μπορούμε να κάνουμε λόγο για ουσιαστική ισότητα στη δημόσια και ιδιωτική ζωή, απαιτούνται θεσμικές παρεμβάσεις που να εστιάζουν στην εκπαίδευση της έμφυλης ισότητας από μικρή ηλικία και την αποδόμηση στερεοτύπων, όπως για παράδειγμα την ένταξη στο σχολικό περιβάλλον εκπαιδευτικών προγραμμάτων και υλικού για τους εκπαιδευτικούς σε θέματα ισότητας. Σημαντική παράμετρο αποτελεί και η δημιουργία κοινωνικών δομών φροντίδας που να είναι οικονομικά προσιτές σε όλους και όλες, με σκοπό την ενίσχυση του ελεύθερου χρόνου των γυναικών και της συμμετοχής τους στην αγορά εργασίας. 

Επίσης, το οικογενειακό περιβάλλον, με την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, την ανοιχτή συζήτηση, την αποδοχή της διαφορετικότητας και κυρίως την ενεργή συμμετοχή και των δύο φύλων στην φροντίδα και στις οικιακές εργασίες, αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα για μια πιο ισότιμη κοινωνία και την αποδόμηση στερεοτυπικών αντιλήψεων που μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. 

Τέλος, σε ατομικό επίπεδο, οφείλουμε να επανεξετάσουμε τις προκαταλήψεις μας με βάση την προσωπική εμπειρία και γνώση, να ενημερωθούμε σε θέματα έμφυλης ισότητας, να δημιουργήσουμε ανοιχτό διάλογο και καθημερινή παρέμβαση σε σχόλια ή πράξεις με στερεοτυπικό χαρακτήρα.

Μια κοινωνία γίνεται πιο δίκαιη όταν κάθε μέλος της συμμετέχει ισότιμα στο χρόνο αλλά και στις ευθύνες που υπάρχουν στα διαφορετικά πλαίσια. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως, όταν εκείνη καθαρίζει, φροντίζει ή μαγειρεύει, πολλές φορές δεν πρόκειται για προσωπική επιλογή αλλά για μια κανονικότητα που παραμένει αναμφισβήτητη. Έχει έρθει η στιγμή, λοιπόν, να επανεξετάσουμε όχι μόνο ποιο άτομο κάνει τι στο σπίτι, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε σήμερα το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα!