Γράφει η Ιωάννα Καλφόγλου, Δικηγόρος / Δημοσιογράφος
Άδεια περιόδου: Ένα σημαντικό βήμα στην εργασιακή ισότητα
Ένα ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο δεν υπήρχε παρελθοντικά και σηματοδοτεί μια νέα αρχή στο διαχρονικό ζήτημα της έμφυλης ισότητας, είναι η άδεια περιόδου, η οποία μπορεί να ληφθεί κατά την διάρκεια της εμμήνου ρύσεως, όταν οι γυναίκες αδυνατούν να εργαστούν εξαιτίας της. Διακρίνεται σε άδεια άνευ αποδοχών και μετ’ αποδοχών, και δυστυχώς δεν είναι θεσμοθετημένη στην Ελλάδα. Αξίζει να αναφερθεί, ωστόσο, πως μέχρι σήμερα παραχωρείται κυρίως στις γυναίκες των ασιατικών χωρών, ενώ γίνονται μεγάλες προσπάθειες ώστε να επεκταθεί και στην Ευρώπη.
Τι γίνεται στον κόσμο;
Στην ερώτηση αναφορικά με το ποια χώρα έχει πρωτοστατήσει και έχει ανοίξει τον δρόμο για την λήψη της άδειας περιόδου, η απάντηση είναι η Ιαπωνία, η οποία θέσπισε τον συγκεκριμένο νόμο το μακρινό 1947. Βάσει του νόμου, οι εταιρείες δεν μπορούν να εξαναγκάσουν μια γυναίκα να εργαστεί σε περίπτωση που ζητήσει να λάβει άδεια εμμήνου ρύσεως, ενώ επίσης δεν υπάρχει όριο στον αριθμό των ημερών που θα λάβει. Ακόμη, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2020, το 30% των εταιρειών που συμμετείχαν σε αυτήν προσφέρεται να καταβάλλει μερικώς ή πλήρως τον μισθό αυτού του χρονικού διαστήματος.
Στη Νότια Κορέα, οι εργαζόμενες μπορούν να λάβουν άδεια εμμήνου ρύσεως μόνο μια ημέρα το μήνα, συνήθως άνευ αποδοχών, με το 19% εξ’ αυτών να κάνει χρήση του δικαιώματος αυτού. Ταυτόχρονα, στην Ινδονησία υπάρχει νόμος του 2003, ο οποίος επιτρέπει στις εργαζόμενες να λαμβάνουν μια ή δυο ημέρες άδεια τον μήνα σε περίπτωση επώδυνων συμπτωμάτων, με υποχρέωση ενημέρωσης των εργοδοτών για τις ακριβείς ημερομηνίες. Αλλά και στην Ταϊβάν αναγνωρίζεται το συγκεκριμένο δικαίωμα, με τις ημέρες αυτές να καταβάλλονται όπως ακριβώς και η αναρρωτική άδεια και έχοντας ως ανώτατο όριο τις τρεις ημέρες ετησίως.
Το Μπαγκλαντές εισήγαγε μια πολιτική εμμηνορροϊκής άδειας το 2017, όταν η κυβέρνηση της χώρας επικύρωσε νόμο που επιτρέπει στις γυναίκες να λαμβάνουν έως και δύο ημέρες άδεια μετ’ αποδοχών το μήνα. Η Ζάμπια και οι Φιλιππίνες είναι χώρες όπου επίσης δίνεται αυτή η δυνατότητα. Ακόμη, το ίδιο έτος, στο ιταλικό Κοινοβούλιο προτάθηκε ένα νομοσχέδιο για την άδεια εμμήνου ρύσεως, το οποίο θα εξασφάλιζε πως οι εργαζόμενες θα μπορούσαν να αιτηθούν τρεις ημέρες άδεια τον μήνα μετ’ αποδοχών, υπό την προϋπόθεση πως θα έφερναν σχετική ιατρική βεβαίωση. Η προσπάθεια, ωστόσο, αποδείχθηκε άκαρπη.
Η απόφαση του ισπανικού κοινοβουλίου τον Φεβρουάριο του 2023 αποτέλεσε ένα κομβικό σημείο στην ευρωπαϊκή ιστορία, καθώς η Ισπανία αποτελεί επίσημα την πρώτη χώρα της Ευρώπης που ενσωματώνει στη νομοθεσία της το συγκεκριμένο μέτρο. «Θα γίνουμε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που θα εισαγάγει μια προσωρινή αναρρωτική άδεια, με πλήρη χρηματοδότηση από το κράτος, για την επώδυνη έμμηνο ρύση που καθιστά την εργαζόμενη μη λειτουργική» είχε σχολιάσει τότε η Υπουργός Ισότητας, Ιρένε Μοντέρο, επί του προαναφερθέντος ζητήματος.
Ωστόσο, ένα έτος μετά την θέσπισή της, η άδεια περιόδου λήφθηκε μόλις 1.559 φορές σε μια χώρα περίπου 49 εκατομμυρίων κατοίκων. Αυτό σημαίνει, αφενός, πως ο αρχικός φόβος ότι πολλές γυναίκες θα εκμεταλλευτούν το δικαίωμα αυτό προσποιούμενες ότι πονούν, τελικά αποδείχθηκε ανεδαφικός. Αφετέρου, ότι καθώς η λήψη της άδειας απαιτεί χαρτί από γιατρό για δυσμηνόρροια, χιλιάδες γυναίκες που δεν έχουν διαγνωστεί με την πάθηση, δεν μπορούν να κάνουν και χρήση της. Ίσως, τέλος, ότι ορισμένες γυναίκες διστάζουν να κάνουν χρήση του δικαιώματος αυτού, από φόβο ότι θα κριθούν αρνητικά από τον εργοδότη ή και τους συναδέλφους τους.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως μια τέτοια άδεια δεν αποτελεί προνόμιο για τις εργαζόμενες, ούτε συνεπάγεται την ευνοϊκή μεταχείρισή τους. Στην πραγματικότητα, αφορά την ουσιαστική ισότητα στην εργασία, δεδομένου ότι αρκετές γυναίκες κατά την διάρκεια της έμμηνου ρύσης υποφέρουν, λόγω παθήσεων όπως το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών ή η ενδομητρίωση, ή και από συμπτώματα όπως οι κράμπες και οι ημικρανίες, τα οποία επηρεάζουν πέραν όλων και την αποδοτικότητα και παραγωγικότητά τους στην εργασία.
Ποια είναι τα οφέλη για τους/τις εργοδότ(ρι)ες;
Η κρατική αυτή παροχή αποτελεί πρακτική απόδειξη εργασιακής ισότητας. Προσφέροντας αυτή την δυνατότητα, οι εργοδότες/τριες μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την αποδοτικότητα των εργαζομένων τους, αναγνωρίζοντας τις σωματικές προκλήσεις που οι γυναίκες καλούνται να αντιμετωπίσουν κατά την διάρκεια της εμμήνου ρύσεως. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αφαιρείται το στίγμα γύρω από το ζήτημα της περιόδου και δίνεται προτεραιότητα στην υγεία των γυναικών, χωρίς το πρόσθετο άγχος της εργασιακής ανασφάλειας και της πιθανής απώλειας εισοδήματος. Σύμφωνα, μάλιστα, με πρόσφατη έρευνα του Υπουργείου Εργασίας και Απασχόλησης της Ινδίας που διεξήχθη το 2023 ανέδειξε πως το 9,3% των γυναικών εγκαταλείπουν την δουλειά τους για λόγους υγείας, με την εφαρμογή πολιτικών για την έμμηνο ρύση να συμβάλλουν σημαντικά στην αντιμετώπιση των απουσιών, αλλά και στην καλλιέργεια ενός πιο αφοσιωμένου και σταθερού εργατικού δυναμικού.
Ακόμη κι αν δεν έχει θεσμοθετηθεί κρατικά μια τέτοια άδεια, αυτό δεν χρειάζεται να αποτελεί εμπόδιο για τους/τις εργοδότ(ρι)ες: για παράδειγμα, η Έφη Χατζηγιαννοπούλου-Bersoux, ιδρύτρια του Growth Marketing Agency “GrowthGirls”, έχει προχωρήσει σε παροχή άδειας περιόδου στην εταιρεία της, δίχως να ζητά ιατρική βεβαίωση ή να αφαιρεί τις ημέρες από την επίσημη άδεια των αιτουσών, ενώ, για συμβολικούς λόγους, οι εργαζόμενες λαμβάνουν επίδομα 20 ευρώ το μήνα για την κάλυψη των αναλώσιμων ειδών περιόδου. Όπως δήλωσε και η ίδια στη συνέντευξη που παραχώρησε στο WHEN, “Το να υποφέρεις και να μην το δείχνεις θεωρείται το αναμενόμενο, μέχρι κάποιος να σου πει πως δεν είναι. Η παραγωγικότητα όχι απλά δεν μειώθηκε, αλλά αυξήθηκε! Φαίνεται πως όταν το μυαλό και το σώμα ξεκουράζονται όποτε το χρειάζονται, ωφελούνται και αποδίδουν καλύτερα μακροχρόνια. Και το σημαντικότερο, η καλή ψυχολογία των ανθρώπων της ομάδας επηρεάζει το κλίμα στην εταιρεία, το οποίο είναι ανεκτίμητης αξίας”.
Μήπως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να διεκδικήσουμε πιο συστηματικά την παροχή άδειας περιόδου και στην χώρα μας, όπου οι γυναίκες έρχονται πολλές φορές αντιμέτωπες με διακρίσεις λόγω φύλου, υποτίμηση και ανισότητα στον εργασιακό χώρο, μέχρι και σήμερα; Ας αποτελέσει η σχετική νομοθεσία των παραπάνω κρατών το εφαλτήριο για μια νέα αρχή για την έμφυλη ισότητα και τα δικαιώματα των γυναικών, σε ένα διαχρονικό και πάντα επίκαιρο ζήτημα, λειτουργώντας ως μια μικρή αχτίδα φωτός για ένα πιο ισότιμο και συμπεριληπτικό μέλλον στην εργασία.
