Άδεια αποβολής: δικαίωμα στο πένθος

Γράφει η Μαντώ Χαντζή, Βιολόγος, υποψήφια διδάκτορας στην Ιστορία της Παλαιοανθρωπολογίας

Άδεια αποβολής: δικαίωμα στο πένθος

Αποβολή είναι η αιφνίδια διακοπή μιας εγκυμοσύνης πριν το έμβρυο γίνει βιώσιμο, δηλαδή πριν από την 20η εβδομάδα κύησης. Αν και περίπου το 10%-20% των επιβεβαιωμένων κυήσεων καταλήγουν σε αποβολή, ο πραγματικός αριθμός πρέπει να είναι μεγαλύτερος, λόγω του ότι πολλές αποβολές συμβαίνουν πολύ νωρίς, πριν η μητέρα συνειδητοποιήσει ότι είναι έγκυος (Robinson, 2014).

Η βασικότερη αιτία των αποβολών είναι η μη φυσιολογική ανάπτυξη του εμβρύου, η οποία μπορεί να οφείλεται είτε σε γενετικούς είτε σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η απώλεια αυτή, εκτός από σωματικά συμπτώματα, συχνά έχει βαρύ αντίκτυπο στην ψυχολογία της παθούσας. Πρόκειται για ένα τραυματικό γεγονός, το οποίο επηρεάζει κάθε γυναίκα με διαφορετικό τρόπο. Ανάμεσα στα συμπτώματα που μπορεί να βιώσει κάποια που έχει έρθει αντιμέτωπη με μια αποβολή είναι το πένθος, το άγχος, η κατάθλιψη ακόμα και συμπτώματα Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (PTSD).

Σύμφωνα με μελέτες, το 30-50% των γυναικών που απέβαλαν εμφανίζουν άγχος, ενώ το 10-15% μπορεί να εμφανίσει κατάθλιψη, με διάρκεια που φτάνει έως και τους τέσσερις μήνες (Murphy et al., 2012). Σε άλλη έρευνα που έγινε στην Αγγλία το 2020 σχετικά με την αποβολή, 1 στις 3 γυναίκες που συμμετείχαν εμφάνισε συμπτώματα μετατραυματικού στρες, τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις έφταναν σε διάρκεια τους 9 μήνες (Farren et al., 2020). Μάλιστα, όπως έχει επισημάνει η Farren παλιότερα: «Στην κοινωνία μας υπάρχει η συνήθεια να μην λες σε κανέναν ότι είσαι έγκυος μέχρι να περάσουν οι πρώτες 12 εβδομάδες. Αλλά αυτό σημαίνει επίσης ότι αν το ζευγάρι βιώσει αποβολή νωρίτερα, δεν το λέει σε κανέναν. Έτσι, οι βαθιές ψυχολογικές επιπτώσεις της πρώιμης απώλειας εγκυμοσύνης συχνά αποσιωπώνται» (Farren et al., 2016).

Σύμφωνα με τα παραπάνω ευρήματα αλλά και κατά γενική ομολογία, η ανάγκη των γυναικών που έχουν βιώσει πρώιμη διακοπή της εγκυμοσύνης τους για ψυχολογική φροντίδα κρίνεται απαραίτητη. Παρόλα αυτά, όπως επισημαίνει η Διεθνής Ομοσπονδία Γυναικολογίας και Μαιευτικής (FIGO) οι παθούσες δε λαμβάνουν επαρκή φροντίδα και στήριξη από το κράτος, καθώς ο συγκεκριμένος τομέας παραμένει ανεπαρκώς ανεπτυγμένος. Αυτή τη στιγμή παγκοσμίως υπάρχουν ελάχιστες χώρες που έχουν θεσμοθετήσει την άδεια σε γυναίκες (και σε ορισμένες περιπτώσεις σε γονείς αντίστοιχα) μετά από αποβολή.

Τι συμβαίνει όμως στον κόσμο σε σχέση με την άδεια λόγω αποβολής;

Στις Φιλιππίνες, μετά από αποβολή ή έκτακτη διακοπή κύησης πριν την 20η εβδομάδα δίνονται 60 μέρες πλήρως αμειβόμενης άδειας στις γυναίκες και 7 ημέρες στους άνδρες. Η Ινδία επίσης βάσει του Νόμου περί Παροχών Μητρότητας του 1961, χορηγεί αμειβόμενη άδεια διάρκειας 6 εβδομάδων. Μάλιστα, σε περίπτωση ανάρρωσης της γυναίκας λόγω επιπλοκών, μπορεί να χορηγηθούν επιπλέον έως και 4 εβδομάδες άδειας. Στη Νέα Ζηλανδία, το 2021 ψηφίστηκε πληρωμένη άδεια πένθους διάρκειας 3 ημερών τόσο για τη μητέρα όσο και για τον πατέρα μετά από αποβολή ή θνησιμότητα. Τέλος, στον Μαυρίκιο χορηγείται άδεια 2 εβδομάδων, ενώ στην Ινδονησία 6 εβδομάδων. Στην Ταϊβάν, η διάρκεια της άδειας ποικίλει από 5 έως 28 μέρες ανάλογα με το στάδιο της εγκυμοσύνης. Στην Ευρώπη, η μόνη χώρα που θεσμοθέτησε σχετικό νόμο, ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιουνίου 2025, είναι η Γερμανία. Η διάρκεια της αμειβόμενης αυτής άδειας ποικίλει, φτάνοντας σε κάποιες περιπτώσεις έως και τις 8 εβδομάδες.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, τέτοια ζητήματα προστασίας της ψυχικής υγείας ενός ζευγαριού που βιώνει απώλεια εγκυμοσύνης δεν υφίστανται στην πολιτική ατζέντα των κομμάτων. Αν αναλογιστούμε ότι σήμερα -περισσότερο από ποτέ- τίθενται στο δημόσιο διάλογο ζητήματα υπογονιμότητας, ηλικιακού ορίου στις εξωσωματικές, μαιευτικής βίας και κρυο-συντήρησης ωαρίων, είναι η ώρα να ανοίξει και η συζήτηση για τις αποβολές και τον αντίκτυπό τους σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο.

Η απώλεια εγκυμοσύνης σε έναν κόσμο που επιβραβεύει τη μητρότητα είναι μια μεγάλη απογοήτευση, την οποία κάθε γυναίκα αλλά και το κάθε ζευγάρι βιώνει προσωπικά. Ίσως, κάποιο κυνικά σκεπτόμενο άτομο να ισχυριστεί ότι εφόσον το παιδί ήταν αγέννητο, δεν υπήρχε κάποιο συναισθηματικό δέσιμο. Ωστόσο, η προσμονή του ατόμου που κυοφορεί ή/και του ζευγαριού είναι υπαρκτή και σίγουρα είναι ολέθριο να βιώνεις την απώλεια τόσο ανεξήγητα. Όπως είναι δεδομένη η άδεια μητρότητας, έτσι θα έπρεπε να παρέχουμε χώρο και χρόνο στο άτομο/ζευγάρι που έχασε το μωρό του να θρηνήσει την απώλεια αυτή και να βιώσει το πένθος.

Πηγές

1. Farren, J., Jalmbrant, M., Ameye, L., Joash, K., Mitchell-Jones, N., Tapp, S., Timmerman, D., & Bourne, T. (2016). Post-traumatic stress, anxiety and depression following miscarriage or ectopic pregnancy: a prospective cohort study. BMJ Open, 6(11), e011864. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2016-011864
2. Farren, J., Jalmbrant, M., Falconieri, N., Mitchell-Jones, N., Bobdiwala, S., Al-Memar, M., Tapp, S., Van Calster, B., Wynants, L., Timmerman, D., & Bourne, T. (2020). Posttraumatic stress, anxiety and depression following miscarriage and ectopic pregnancy: a multicenter, prospective, cohort study. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 222(4), 367.e1-367.e22. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2019.10.102
3. Murphy, F. A., Lipp, A., & Powles, D. L. (2012). Follow-up for improving psychological well being for women after a miscarriage. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012(3). https://doi.org/10.1002/14651858.CD008679.pub2
4. Robinson, G. E. (2014). Pregnancy loss. Best Practice and Research: Clinical Obstetrics and Gynaecology, 28(1), 169–178. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2013.08.012
5. https://americanpregnancy.org/getting-pregnant/pregnancy-loss/signs-of-miscarriage/
6. https://www.figo.org/news/what-psychological-impact-miscarriage