Έμφυλες ανισότητες πλούτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Γράφει η Μαρία Δάτσικα, Νομική Σύμβουλος

Έμφυλες ανισότητες πλούτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η συζήτηση για την ισότητα των φύλων στην οικονομία επικεντρώνεται συνήθως στο μισθολογικό χάσμα ή στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Πολύ λιγότερο συζητείται, όμως, ποιος κατέχει τον πλούτο, δηλαδή τα περιουσιακά στοιχεία που προσφέρουν ασφάλεια, ισχύ και ανθεκτικότητα σε περιόδους κρίσεων. Mια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Bruegel, ρίχνει φως σε αυτή τη λιγότερο ορατή, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη, διάσταση της ανισότητας.

Χρησιμοποιώντας στοιχεία από το Household Finance and Consumption Survey (HFCS) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο 2010–2021, τα οποία καλύπτουν έως και 22 κράτη-μέλη, οι ερευνήτριες/ές εξετάζουν τις ανισότητες πλούτου μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υιοθετώντας μια προσέγγιση που εξετάζει όχι μόνο τον μέσο όρο, αλλά ολόκληρη την κατανομή του πλούτου.

Γιατί ο μέσος όρος παραπλανεί

Η μελέτη εστιάζει σε άγαμα, άτεκνα άτομα ηλικίας 25–65 ετών. Η επιλογή αυτή επιτρέπει μια πιο «καθαρή» σύγκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών, χωρίς την επίδραση του γάμου, του διαζυγίου ή της γονεϊκότητας στη συσσώρευση πλούτου.

Σε πρώτο επίπεδο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι μέσες και διάμεσες διαφορές πλούτου μεταξύ άγαμων ανδρών και γυναικών είναι σχετικά μικρές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το 2021, οι γυναίκες κατείχαν κατά μέσο όρο περίπου το 91% του πλούτου των ανδρών (92% στη διάμεσο τιμή). Όταν η ανάλυση ελέγχει για βασικά κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά –εκπαίδευση, ηλικία, εργασιακή κατάσταση, εισόδημα και στάση απέναντι στον κίνδυνο–, το έμφυλο χάσμα πλούτου παύει στις περισσότερες περιπτώσεις να είναι στατιστικά σημαντικό.

Αυτό το εύρημα θα μπορούσε επιφανειακά να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα της έμφυλης ανισότητας πλούτου είναι περιορισμένο ή ανύπαρκτο. Όμως, όπως δείχνει η μελέτη, οι μέσοι όροι αποκρύπτουν κρίσιμες διαφοροποιήσεις.

Το πραγματικό χάσμα βρίσκεται ψηλότερα

Όταν οι ερευνήτριες/ές εξετάζουν πώς κατανέμεται το χάσμα σε διαφορετικά επίπεδα πλούτου, το τοπίο αλλάζει δραστικά. Στα χαμηλότερα στρώματα της κατανομής, οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι μικρές ή ασταθείς. Όμως, από τη μεσαία τάξη και πάνω, και ιδιαίτερα στο ανώτερο 10% του πλούτου, εμφανίζεται ένα σαφές και επίμονο μειονέκτημα για τις γυναίκες. Με απλά λόγια, οι γυναίκες δεν λείπουν τόσο από τα χαμηλά στρώματα πλούτου αλλά λείπουν από την κορυφή.

Σε αρκετές χώρες, οι γυναίκες στο ανώτερο τμήμα της κατανομής κατέχουν 20% έως και πάνω από 50% λιγότερο πλούτο από τους άνδρες, ακόμη και όταν έχουν παρόμοια ηλικία, εκπαίδευση και εισόδημα. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι οι μηχανισμοί που οδηγούν στη συγκέντρωση μεγάλης περιουσίας και πλούτου λειτουργούν με τρόπο έμφυλα άνισο.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Όσον αφορά στην Ελλάδα, τα δεδομένα δεν δείχνουν ένα έντονο έμφυλο χάσμα πλούτου όταν εξετάζουμε τον μέσο ή τον διάμεσο πλούτο μεταξύ άγαμων ανδρών και γυναικών. Με άλλα λόγια, στο «μέσο νοικοκυριό», οι οικονομικές διαφορές μεταξύ των φύλων δεν εμφανίζονται ιδιαίτερα μεγάλες.

Ωστόσο, αυτή η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζουμε πώς κατανέμεται ο πλούτος. Στα χαμηλότερα και μεσαία επίπεδα πλούτου, άνδρες και γυναίκες βρίσκονται σε σχετικά παρόμοια θέση. Αντίθετα, στα υψηλότερα επίπεδα πλούτου, οι γυναίκες είναι σαφώς λιγότερες και κατέχουν μικρότερο μερίδιο περιουσίας σε σχέση με τους άνδρες. Με απλά λόγια, στην Ελλάδα οι γυναίκες δεν υστερούν τόσο στον «μέσο όρο», αλλά υποεκπροσωπούνται μεταξύ των πιο εύπορων.

Γιατί το χάσμα μεγαλώνει με τον χρόνο

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης είναι ότι το έμφυλο χάσμα πλούτου διευρύνθηκε την τελευταία δεκαετία, ιδίως στο ανώτερο τμήμα της κατανομής. Το 2010 οι διαφορές ήταν λιγότερο ορατές. Το 2021, είναι πλέον σαφείς και συστηματικές.

Η εξήγηση δεν βρίσκεται στην εκπαίδευση –όπου οι γυναίκες συχνά υπερέχουν– αλλά στη σύνθεση του πλούτου. οι άνδρες είναι πιο πιθανό να κατέχουν περιουσιακά στοιχεία υψηλής απόδοσης ή ακίνητα υψηλής αξίας, ενώ οι γυναίκες συγκεντρώνουν τον πλούτο τους σε ασφαλέστερες αλλά χαμηλότερης απόδοσης μορφές επένδυσης. Έτσι, όσο ανεβαίνουμε στην οικονομική «κλίμακα», το έμφυλο χάσμα γίνεται πιο ορατό.

Τι σημαίνει αυτό για την πολιτική ισότητας

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η ισότητα φύλων δεν κρίνεται μόνο στους μισθούς, αλλά και στο ποιος έχει πρόσβαση στον πλούτο.

Αν οι πολιτικές ισότητας δεν λάβουν υπόψη την ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων, τις επενδυτικές ευκαιρίες και τη διαγενεακή μετάδοση πλούτου, τότε το χάσμα θα παραμένει και πιθανότατα θα διευρύνεται.

Η έμφυλη ανισότητα στον πλούτο είναι λιγότερο ορατή από το μισθολογικό χάσμα, αλλά συχνά πιο καθοριστική. Δεν αφορά μόνο το παρόν, αλλά το μέλλον, δηλαδή την οικονομική ασφάλεια, την ανθεκτικότητα στις κρίσεις και τις ευκαιρίες που μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι, όσο η συζήτηση για την ισότητα περιορίζεται στο εισόδημα και στην απασχόληση, ένα κρίσιμο κομμάτι της ανισότητας, όπως αυτό της κατανομής του πλούτου, θα παραμένει εκτός κάδρου.