Σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία: από τη σιωπή στη δικαίωση

Γράφει η Γερασιμία Βεζδρεβάνη, Φιλόλογος

Σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία: από τη σιωπή στη δικαίωση

Τα τελευταία χρόνια, τα περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας αναδεικνύονται ολοένα και πιο συχνά στον δημόσιο λόγο. Σύμφωνα με την Ειδική Έκθεση για την Ίση Μεταχείριση που εξέδωσε πρόσφατα ο Συνήγορος του Πολίτη, το 2024 καταγράφηκε μικρή αύξηση στις αναφορές διακρίσεων, εκ των οποίων το 70% αφορούσε διακρίσεις λόγω φύλου, ενώ το 21% σχετιζόταν με περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης.

Η συγκεκριμένη έκθεση επιχειρεί να αναδείξει επίμονες μορφές διακρίσεων και περιστατικά παρενόχλησης και σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία: Μέσα από τις υποθέσεις που χειρίστηκε ο Συνήγορος του Πολίτη, εξετάζεται η εφαρμογή του ν. 4808/2021 σε ζητήματα ίσης μεταχείρισης, προστασίας της μητρότητας και πατρότητας, και εξισορρόπησης επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. Όσον αφορά στα  περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο, η έκθεση αναφέρει ορισμένες περιπτώσεις που αντιμετωπίστηκαν αποτελεσματικά με την παρέμβαση του Συνηγόρου.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα εργαζόμενης, η οποία κατήγγειλε ότι ο εργοδότης της την παρενοχλούσε σεξουαλικά, τόσο με λεκτικές αναφορές όσο και εκθέτοντάς την επανειλημμένα σε ακατάλληλο οπτικοακουστικό υλικό κατά τη διάρκεια της εργασίας της. Η συμπεριφορά αυτή προκάλεσε έντονο άγχος στην εργαζόμενη, οδηγώντας την τελικά στην παραίτηση. Μετά την αποχώρησή της, ο εργοδότης της απέστειλε εξώδικη δήλωση, με την οποία ισχυριζόταν ότι προσβλήθηκε η φήμη και η υπόληψή του, κατηγορώντας την πρώην υπάλληλό του για το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης. Ωστόσο, στην υπόθεση παρενέβη ο Συνήγορος του Πολίτη, ο οποίος διερεύνησε τα αληθινά περιστατικά και διαπίστωσε ότι η εργαζόμενη είχε πράγματι υποστεί σεξουαλική παρενόχληση, ηθική βλάβη και συκοφαντική δυσφήμιση. Για τους λόγους αυτούς, το δικαστήριο επιδίκασε στην εργαζόμενη αποζημίωση ύψους 6.000 ευρώ.

Σε άλλη περίπτωση, μία εργαζόμενη κατήγγειλε περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας της, απευθυνόμενη αρχικά προφορικά και στη συνέχεια εγγράφως στον αρμόδιο Διευθυντή του Υπουργείου. Για τη διερεύνηση της υπόθεσης διενεργήθηκαν δύο Ένορκες Διοικητικές Εξετάσεις (Ε.Δ.Ε.), οι οποίες κατέληξαν ότι δεν προέκυψε πειθαρχικό παράπτωμα. Ωστόσο, μετά την παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη διαπιστώθηκε ότι, παρότι δεν στοιχειοθετείται σεξουαλική παρενόχληση με τη στενή έννοια του όρου, ο προϊστάμενος επέδειξε ανεπιθύμητη λεκτική συμπεριφορά σε βάρος της εργαζόμενης, προκαλώντας της ηθική βλάβη. Παράλληλα, εντοπίστηκαν σημαντικές παραλείψεις στον τρόπο διερεύνησης της καταγγελίας από τη διοίκηση, καθώς η εργαζόμενη συνέχισε να εργάζεται στον ίδιο χώρο με τον καταγγελλόμενο και να αξιολογείται από αυτόν, ενώ εκκρεμούσε η καταγγελία εις βάρος του. Κατόπιν δικαστικής προσφυγής, το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών επιδίκασε στην εργαζόμενη αποζημίωση ύψους 6.000 ευρώ για την προσβολή της προσωπικότητάς της.

Ακόμη, εργαζόμενος σε αλυσίδα σούπερ μάρκετ κατήγγειλε ότι υπέστη σεξουαλική παρενόχληση από τον προϊστάμενό του, προσκομίζοντας και σχετικό αποδεικτικό υλικό. Παρότι είχε ενημερώσει την εργοδοτική πλευρά, υποστήριξε ότι δεν λήφθηκαν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του. Ο Συνήγορος του Πολίτη διαπίστωσε ότι η εταιρεία πράγματι δεν τήρησε την υποχρέωση πρόνοιας προς τον εργαζόμενο, σύμφωνα με τον ν. 4808/2021, και εισηγήθηκε στην Επιθεώρηση Εργασίας την επιβολή διοικητικού προστίμου.

Τέλος, μία εργαζόμενη προσέφυγε στον Συνήγορο του Πολίτη, καταγγέλλοντας ότι υπέστη βία και σεξουαλική παρενόχληση από συνάδελφό της. Μάλιστα, ανέφερε ότι η εργοδοτική πλευρά στάθηκε μεροληπτικά υπέρ του καταγγελλόμενου, αμφισβητώντας τα λεγόμενά της και μη διερευνώντας την υπόθεση. Ο Συνήγορος διαπίστωσε ότι δεν λήφθηκαν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της εργαζόμενης και για τη σωστή διερεύνηση της καταγγελίας, και εισηγήθηκε στην Επιθεώρηση Εργασίας την επιβολή διοικητικού προστίμου.

Τα παραπάνω παραδείγματα είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά, καθώς δείχνουν ότι οι καταγγελίες για περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας αυξάνονται, αποδεικνύοντας ότι ο νόμος έχει αρχίσει να λειτουργεί ως ουσιαστικό εργαλείο προστασίας των θυμάτων, τα οποία βρίσκουν πλέον το θάρρος να μιλήσουν. Παρ’ όλα αυτά, πρόκειται για ιδιαίτερα ευαίσθητα και σύνθετα ζητήματα, στα οποία η απόδειξη παραμένει συχνά δυσχερής και η ψυχολογική επιβάρυνση των θυμάτων έντονη. Για τον λόγο αυτό, πέρα από το θεσμικό πλαίσιο, απαιτείται ενημέρωση, εγρήγορση και μηδενική ανοχή από εργοδότες, θεσμούς και κοινωνία, ώστε η καταγγελία τέτοιων περιστατικών/συμπεριφορών να μην αντιμετωπίζεται με φόβο ή σιωπή, αλλά ως πράξη δικαιοσύνης και διεκδίκησης αξιοπρέπειας.