Γυναίκες σε πολλαπλούς ρόλους: Καριέρα, ζωή και ψυχική ανθεκτικότητα

Γυναίκες σε πολλαπλούς ρόλους: Καριέρα, ζωή και ψυχική ανθεκτικότητα.

Επαγγελματική σταδιοδρομία, προσωπική ζωή και εξέλιξη, οικογένεια και μητρότητα, σπουδές και αναζήτηση εργασίας: η σύγχρονη γυναίκα ακροβατεί ανάμεσα σε πολλούς και διαφορετικούς ρόλους, σε μια κοινωνία που ακόμα περιμένει από εκείνη να διατηρεί τους παραδοσιακούς της ρόλους αλλά και να πατά γερά στο παρόν, εκπληρώνοντας τις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής.

Ένα από τα θέματα που απασχολούν σχεδόν κάθε γυναίκα και εγείρουν προβληματισμούς στις Ελληνίδες κάθε ηλικίας, είναι η αγορά εργασίας, οι συνθήκες που επικρατούν σε αυτήν, καθώς και το πώς θα μπορούσαν αυτές να οδηγήσουν στην  πολυπόθητη  ισορροπία  μεταξύ προσωπικής ζωής και εργασίας.

Αρχικά, θα πρέπει να αναφέρουμε πως τα στατιστικά στοιχεία δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για τη γυναικεία εργασία στη χώρα μας καθώς η Ελλάδα κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της ευρωπαϊκής λίστας σε ό,τι αφορά τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε.

Οι ευρωπαϊκές εκθέσεις αναγνωρίζουν μεν την πρόοδο που έχει γίνει στην ελληνική αγορά εργασίας μετά τη δεκαετή οικονομική κρίση, ωστόσο το ποσοστό απασχόλησης στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι το δεύτερο χαμηλότερο ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε και αυτό το συμπέρασμα αφορά κυρίως τον γυναικείο πληθυσμό. Τα στατιστικά στοιχεία του 2024 δείχνουν ότι στους άνδρες το ποσοστό απασχόλησης βρίσκεται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο (78,2% έναντι 80,9% στην ΕΕ), στις γυναίκες το αντίστοιχο ποσοστό υπολείπεται σημαντικά (59,8% έναντι 70,9% στην ΕΕ-27).

Γιατί όμως οι γυναίκες απέχουν από την αναζήτηση εργασίας, πρόκειται για μια εκούσια επιλογή; Μάλλον όχι -ειδικά σε μια χώρα που το να μη δουλεύει κάποιος αποτελεί μια πολυτέλεια που αφορά ελάχιστους.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Ανάπτυξης για την Ελληνική Οικονομία – Έκθεση Επιτροπής Πισσαρίδη, ένας από τους παράγοντες που λειτουργούν αποτρεπτικά για τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας είναι η έλλειψη οργανωμένων υπηρεσιών και παροχών αναφορικά με τη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων. Αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα επιμέρους ποσοστά απασχόλησης των γυναικών ανά αριθμό παιδιών που κυμαίνονται από 68,3% στις γυναίκες χωρίς παιδιά, έως 56,1% σε αυτές που έχουν τρία ή περισσότερα παιδιά.

Μεγάλη έρευνα για την ψυχική υγεία και την ευεξία των εργαζόμενων στην Ελλάδα, που διεξήχθη από την EY Ελλάδος, τη Hellas EAP και το Εργαστήριο Πειραματικής Ψυχολογίας του Τμήματος Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ανέδειξε -ανάμεσα στα πολλά και χρήσιμα συμπεράσματα- ότι οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, σωματοποίησης, θυμού και μοναξιάς από τους άνδρες ενώ εμφανίσαν και χαμηλότερη τιμή ποιότητας προσωπικής και επαγγελματικής ζωής.

Δεν είναι δύσκολο να καταλήξει κανείς στο συμπέρασμα πως οι γυναίκες αντιμετωπίζουν καθημερινά πολλαπλές προκλήσεις, ειδικά αν έχουν αναλάβει και τη φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων γονέων. Για να μπορούν να ανταπεξέλθουν σε αυτή την απαιτητική καθημερινότητα θα πρέπει να υπάρχει το ανάλογο, ευέλικτο πλαίσιο που θα τις βοηθήσει να ισορροπήσουν ψυχικά σε αυτή την καθημερινή ακροβασία απαιτήσεων και ρόλων.

H αξία της καλής ψυχικής υγείας στον πυρήνα κάθε αξιόλογης εργασίας

Έρευνα του Jobseeker.com σχετικά με την εργασία, καταλήγει στο συμπέρασμα πως η προαγωγή της ψυχικής υγείας είναι πλέον αναπόσπαστο χαρακτηριστικό για κάθε «καλή δουλειά» καθώς οι παροχές που υποστηρίζουν την ψυχική υγεία έχουν μετατραπεί από προνόμιο σε αναγκαιότητα για τους σύγχρονους/ες εργαζομένους/ες, πόσο μάλλον για τις γυναίκες.

Οι εργαζόμενοι/ες περιμένουν πλέον από τη δουλειά τους να δίνει προτεραιότητα στην ισορροπία και την ευημερία τους, καθιστώντας τη στήριξη της ψυχικής υγείας κρίσιμο παράγοντα στον καθορισμό του ιδανικού εργασιακού περιβάλλοντος. Σημαντικές παροχές όπως οι γονικές άδειες δεν αφορούν μόνο τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία, αλλά συμβάλλουν στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος για την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη κάθε εργαζόμενου/ης, με έμφαση στις γυναίκες.

Σύμφωνα με στοιχεία από το Center for Creative Leadership, ενός  παγκόσμιου φορέα  υπηρεσιών για θέματα ηγεσίας στην εργασία, οι γυναίκες σήμερα δίνουν μεγάλη σημασία στην ισορροπία δουλειάς και προσωπικής ζωής και περιμένουν από τους εργοδότες να αναγνωρίσουν αυτή τη βασική τους ανάγκη. Αξιολόγησαν μάλιστα την άδεια μετ’ αποδοχών και την εργασία από το σπίτι ως τις βασικότερες προτεραιότητες από έναν εργοδότη καθώς η ηρεμία, η θετική ψυχολογία και η ευελιξία στην καθημερινότητα είναι πλέον οι σημαντικότερες παράμετροι για γυναίκες που βιώνουν μια πολύπλοκη καθημερινότητα.

Ενδιαφέροντα επίσης είναι και τα συμπεράσματα έκθεσης του ίδιου οργανισμού με τίτλο «What Women Want—And Why You Want Women In the Workplace» σύμφωνα με τα οποία τα οφέλη της παρουσίας περισσότερων γυναικών στον χώρο εργασίας είναι πολλά και σημαντικά για να τα αγνοούν οι εργοδότες, όπως:

• Μεγαλύτερη ικανοποίηση από την εργασία
•  Λιγότερη επαγγελματική εξουθένωση
•    Μεγαλύτερη αφοσίωση στην επιχείρηση
•    Περισσότερο νόημα στην εργασία
•   Υψηλότερη εμπλοκή των εργαζομένων
•    Μεγαλύτερη διατήρηση προσωπικού

Οι  οργανισμοί των οποίων το εργατικό δυναμικό έχει υψηλό ποσοστό γυναικών  που εργάζονται με υποστήριξη φαίνεται πως διαθέτουν θετική εργασιακή κουλτούρα, ευχάριστο περιβάλλον, και γενικά καλές εργασιακές προοπτικές για ανάπτυξη και ευημερία.

Πρακτικά μέτρα στήριξης της ψυχικής υγείας των γυναικών στην εργασία

Μια πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Υγείας McKinsey που δημοσιεύει το World Economic Forum, με στοιχεία για περισσότερους από 30.000 υπαλλήλους σε 30 χώρες αποκάλυψε ότι οι γυναίκες είναι πιο εξαντλημένες και έχουν χειρότερη ψυχική και πνευματική υγεία από τους άνδρες, γεγονός που τις θέτει σε υψηλότερο κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout). Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι εργοδότες να αναστραφεί αυτό το αρνητικό κλίμα;

Η έκθεση προτείνει αυτά τα ουσιαστικά μέτρα:

• Υποστήριξη της ολιστικής υγείας των γυναικών που μεταφράζεται (και) σε καλή ψυχική υγεία, μείωση του στρες και της εργασιακής πίεσης.
• Αύξηση της υποστήριξης προς τους φροντιστές. Η υποστήριξη των φροντιστών μέσω εξειδικευμένης καθοδήγησης, μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση ταλαντούχων και ικανών εργαζομένων και, πιθανότατα, θα βελτιώσει την απόδοση των επιχειρήσεων.
• Περισσότερη  ευελιξία στην εργασία. Η έκθεση διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που έχουν την ευελιξία να εργάζονται από την προτιμώμενη τοποθεσία τους έχουν 15% καλύτερη ψυχική υγεία, 19% καλύτερη πνευματική υγεία και 19% λιγότερη εξάντληση.
• Παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης για τις γυναίκες. Οι εργοδότες θα πρέπει να παρέχουν υποστήριξη για  τη σωματική υγεία και την ευεξία των γυναικών και να δημιουργούν ασφαλή εργασιακά περιβάλλοντα, στα οποία οι γυναίκες μπορούν να μιλούν ανοιχτά για τις ανάγκες τους.

H οργάνωση Μοthers in Business (MiBΟ) που εδρεύει στο Ελσίνκι έχει δημιουργήσει έναν πρακτικό οδηγό με ρυθμίσεις για τη δημιουργία ενός φιλικού, προς την οικογένεια, χώρου εργασίας. Πρόκειται για ένα δίκτυο μητέρων που θέλουν να επιλέξουν τόσο την οικογένεια, όσο και την ισότιμη επαγγελματική ζωή. Ορισμένες από τις προτάσεις τους είναι οι εξής:

•    Δυνατότητα εξ αποστάσεως εργασίας
•   Μερική απασχόληση
•   Φιλικές προς την οικογένεια ώρες συναντήσεων
• Ευέλικτο ωράριο, εφόσον το επιτρέπουν τα καθήκοντα και η φύση της εργασίας
• Ενθάρρυνση της οικογενειακής άδειας και διασφάλιση της ομαλής επιστροφής στην εργασία

Μια επαγγελματική ζωή που δεν υπονομεύει την καλή ψυχική υγεία δεν αποτελεί ζητούμενο μόνο για γυναίκες με οικογενειακές υποχρεώσεις καθώς κάθε εργαζόμενη έχει τη δική της ζωή εκτός εργασίας, όπου η καλή ψυχολογία θα πρέπει να είναι αυτονόητη. Καθώς η καθημερινότητα και η εργασία γίνονται ολοένα και πιο απαιτητικές, η ανάγκη για εξισορρόπηση της επαγγελματικής και της προσωπικής ζωής, χωρίς συμβιβασμούς σε κανένα από τα δύο, θα πρέπει να γίνει προτεραιότητα για τις εργαζόμενες αλλά και για τους εργοδότες.

Είναι άλλωστε δεδομένο πως οι ισορροπημένοι/ες και ικανοποιημένοι/ες εργαζόμενοι/ες σηματοδοτούν ποιοτική εργασία, θετικά εργασιακά περιβάλλοντα, ευημερία και καλύτερες προοπτικές για όλους/ες.