Γυναικεία επιχειρηματικότητα: Από την αορατότητα στην καινοτομία και την κερδοφορία

Γράφει η Στέλλα Ψαρροπούλου, Οικονομολόγος, MSc,
Sustainability & Resilience expert | Αστική & Περιφερειακή Πολιτική |
Διαχείριση Έργων ΕΕ & Διεθνείς συνεργασίες

Γυναικεία επιχειρηματικότητα: Από την αορατότητα στην καινοτομία και την κερδοφορία

Η γυναικεία επιχειρηματικότητα δεν είναι απλώς θέμα ισότητας – αντιπροσωπεύει πραγματική οικονομική αξία. Το Female Start‑up Funding Index 2024 που εκδόθηκε από την EY σε συνεργασία με το Fund F και τη Female Founders, παρουσιάζει στοιχεία που αναδεικνύουν τις προκλήσεις αλλά και τις τάσεις στον χώρο των γυναικείων startup στην Ευρώπη, εστιάζοντας στην Αυστρία. Ο δείκτης αυτός ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για την γυναικεία επιχειρηματικότητα και τη συμμετοχή των γυναικών σε αμιγώς γυναικεία αλλά και σε μικτά σχήματα startups. 

Σύμφωνα με τον δείκτη, μόνο 4 από τις 134 αυστριακές νεοσύστατες επιχειρήσεις που έλαβαν χρηματοδότηση τη χρονιά που πέρασε είχαν καθαρά γυναικείες ιδρυτικές ομάδες. Μάλιστα, στο σύνολο των 313 startup που έχουν λάβει χρηματοδότηση έως τώρα, μόλις οι 35 είχαν γυναίκες ιδρύτριες (11%), ενώ οι startups με μικτές ιδρυτικές ομάδες άγγιξαν ποσοστό 24%. Το αντίστοιχο ποσοστό στην Ελβετία είναι 14%, ενώ στη Γερμανία είναι ελαφρώς μικρότερο, γύρω στο 10,6%. 

Το 2024, οι εξαγορές εταιρειών που ιδρύθηκαν από γυναίκες αυξήθηκαν κατά 15% στην Ευρώπη, φτάνοντας τις 111 από 100 το 2023 – μια ένδειξη ότι οι γυναικείες startups όχι μόνο προσελκύουν χρηματοδότηση αλλά και εξελίσσονται σε ώριμες επιχειρήσεις που αποτελούν στόχο στρατηγικών αγοραστών. Μάλιστα, την ίδια χρόνια, τρεις εταιρείες Unicorns είχαν γυναίκες ιδρύτριες και ξεπέρασαν το €1 δις σε αποτίμηση. 

Συνολικά, το Female Start‑up Funding Index 2024 αποτυπώνει ότι οι γυναίκες ιδρύτριες είναι πιο δραστήριες στο deep-tech, στον τομέα δηλαδή των τεχνολογιών αιχμής, όπως συνθετική βιολογία, γενετική AI και ανάπτυξη φαρμάκων, σημειώνοντας θετικές αποδόσεις τόσο στην πώληση νεοφυών εταιρειών όσο και σε επιχειρηματικές επιτυχίες – παρά τα εμπόδια που εξακολουθούν να συναντούν στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση και επενδυτικά κεφάλαια, κάτι που διατηρεί την ύπαρξη μετρήσιμης ανισότητας μεταξύ φύλων στο επιχειρηματικό οικοσύστημα καινοτομίας.

Πώς εξηγείται η μειωμένη πρόσβαση των γυναικείων startups σε επενδυτικά κεφάλαια; 

Παρά το γεγονός ότι στα πρώιμα στάδια δραστηριότητας οι γυναικείες startups συχνά δείχνουν μεγαλύτερη καινοτομία και σταθερότητα, η πρόσβαση σε επενδυτικά κεφάλαια παραμένει δύσκολη, κυρίως λόγω επίμονων κοινωνικών στερεοτύπων και έμφυλων ρόλων που ήδη γνωρίζουμε καλά: Η προκατάληψη των επενδυτών (“founder bias”) που συχνά προτιμούν ιδρυτές του ίδιου φύλου, τα κοινωνικοοικονομικά εμπόδια όπως η ανατροφή των παιδιών και οι εκτεταμένες υποχρεώσεις φροντίδας της οικογένειας που επωμίζονται διαχρονικά οι γυναίκες, μαζί με τις περιορισμένες ευκαιρίες δικτύωσης και τις αυξημένες πιθανότητες να μην έχουν οι γυναίκες στη διάθεσή τους ίδια κεφάλαια, ανοίγουν την έμφυλη ψαλίδα στην επιχειρηματικότητα. 

Στα παραπάνω προστίθενται διοικητικά και γραφειοκρατικά εμπόδια που επιβαρύνουν δυσανάλογα τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν σταθερά έλλειψη χρόνου και πόρων στην δραστηριότητά τους, καθώς και το γενικότερο πρόβλημα της περιορισμένης περιφερειακής σύγκλισης που περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης και δικτύωσης, άρα και την πρόσβαση των γυναικών στο επενδυτικό οικοσύστημα. Η περίπτωση της Γερμανίας αναδεικνύει χαρακτηριστικά αυτές τις ανισότητες: ενώ περιοχές όπως το Βερολίνο διαθέτουν ισχυρά δίκτυα υποστήριξης για γυναίκες ιδρύτριες και ενισχύουν την επιχειρηματική τους δραστηριοποίηση, άλλες περιφέρειες, όπως η Βαυαρία και η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερη εκπροσώπηση γυναικών στις startup. Η άνιση αυτή γεωγραφική κατανομή επηρεάζει άμεσα την πρόσβασή τους σε χρηματοδοτικά και υποστηρικτικά εργαλεία. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τα επενδυτικά στατιστικά, από τις 702 γερμανικές startup που έλαβαν επενδύσεις το 2024, μόλις 27 (4%) ιδρύθηκαν αποκλειστικά από γυναίκες, 122 (17%) από μικτές ομάδες, ενώ η μεγάλη πλειονότητα –553 επιχειρήσεις, δηλαδή το 79%– είχαν ανδρικές ιδρυτικές ομάδες.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα;

Όσον αφορά στην ελληνική πραγματικότητα, μόνο το 24% των startup έχουν γυναίκες ιδρύτριες, σύμφωνα με το νέο report «Startups in Greece» (2024-2025), το οποίο παρουσίασε το Found.ation, σε συνεργασία με το EIT Digital και την υποστήριξη της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων. Το ποσοστό αυτό, αν και αυξημένο ελάχιστα από το αντίστοιχο του 2023, συνεχίζει να αναδεικνύει το έμφυλο χάσμα τόσο στα πρώτα στάδια της ίδρυσης, όσο και στην πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις και επενδυτικά κεφάλαια στην συνέχεια. 

Στην Ελλάδα, η πλατφόρμα Elevate Greece αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για την νεοφυή επιχειρηματικότητα. Ωστόσο, η εκπροσώπηση των γυναικών ιδρυτριών χρειάζεται πιο στοχευμένες παρεμβάσεις προκειμένου να μειωθεί το έμφυλο επενδυτικό χάσμα. Φαίνεται ότι ακόμα και σήμερα οι επενδυτές συνδέουν τις γυναίκες με υψηλότερο επιχειρηματικό ρίσκο, ενώ η ενδεχόμενη αποτυχία μιας επιχειρηματία τής πιστώνεται σε άνισο βαθμό, με αποτέλεσμα η ανισότητα να μεγεθύνεται. Επιπλέον, σημαντική πρόκληση αποτελεί και η περιφερειακή σύγκλιση, καθώς η ίδρυση startup επιχειρήσεων και η πρόσβαση σε επενδυτικά εργαλεία και κεφάλαια παραμένουν περιορισμένες στις περιφέρειες εκτός Αττικής.

Τι θα μπορούσε να συμβάλει στην ενίσχυση της γυναικείας νεοφυούς επιχειρηματικότητας; Σίγουρα η ενδυνάμωση μέσα από τη δικτύωση και το mentoring/coaching, και η οικονομική εκπαίδευση για χρηματοδοτικά εργαλεία και πολιτικές ενίσχυσης που θα δίνουν στις γυναίκες πρόσβαση σε περισσότερες ευκαιρίες. Σε συνδυασμό με προγράμματα ευαισθητοποίησης για την μείωση των στερεοτύπων στον επενδυτικό κλάδο, και την ενίσχυση της επενδυτικής κουλτούρας με τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών που θα έχουν πιο διευρυμένη οπτική για την δραστηριότητα των startup επιχειρήσεων, θα πρέπει να συμπεριληφθούν σε ένα χάρτη στρατηγικών δράσεων. 

Και στην Ευρώπη;

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, η ανάγκη για χρηματοδότηση και πολιτικές ευαίσθητες ως προς το φύλο παραμένει επιτακτική, καθώς αποδεδειγμένα αυτές συνδέονται άμεσα με υψηλότερη οικονομική απόδοση και βιωσιμότητα. Η νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής “Startup and Scaleup Strategy”, αποτελεί -ίσως- το πιο αισιόδοξο νέο των τελευταίων μηνών, καθώς μπορεί να αποτελέσει φάρο για το μέλλον της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, προωθώντας την ανάδειξη ταλέντων μέσα σε ένα πολυδιάστατο και συμπεριληπτικό περιβάλλον. 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με αφορμή και την αβεβαιότητα των γεωπολιτικών συνθηκών, θέτει ως μια από τις κύριες προτεραιότητές της την ενίσχυση του οικοσυστήματος των νεοφυών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων κλίμακας, θεωρώντας ότι μπορούν να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη και την εξέλιξη της αγοράς, προωθώντας την παραγωγικότητα, δίνοντας έμφαση στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση, στη μείωση των ρυθμιστικών εμποδίων, και στη διευκόλυνση της διασυνοριακής ανάπτυξης και περιφερειακής σύγκλισης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάδειξη ταλέντων, η κυκλική και ψηφιακή μετάβαση και η καλλιέργεια ενός ανθεκτικού και ποικιλόμορφου επιχειρηματικού δυναμικού σε όλη την Ευρώπη.

Στους κεντρικούς άξονες της στρατηγικής και μεταξύ των πρωτοβουλιών που αξίζει να επισημανθούν, είναι ότι αναγνωρίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι ανισότητες μεταξύ των φύλων στον τομέα της επιχειρηματικότητας και να προωθηθεί η συμμετοχή των γυναικών στο οικοσύστημα. Μάλιστα, όπως παρουσιάζεται στο κείμενο επικοινωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επειδή μόνο το 16 % των γενικών εταίρων (general partners) σε funds είναι γυναίκες, αν αυξηθεί ο παράγοντας αυτός, θα μπορούσε να διευρύνει σημαντικά τη χρηματοδότηση σε ομάδες με γυναίκες ιδρύτριες. 

Πρωτοβουλίες όπως το Women TechEU για την παροχή οικονομικής στήριξης και καθοδήγησης σε νεοσύστατες επιχειρήσεις βαθιάς τεχνολογίας υπό την ηγεσία γυναικών, φαίνεται να ενισχύουν τις χρηματοδοτικές ευκαιρίες. Το ίδιο το πρόγραμμα προσφέρει προσαρμοσμένες δράσεις επιχειρηματικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της προσέγγισης επενδυτών, της προετοιμασίας και της κατάρτισης δεξιοτήτων. 

Παράλληλα, η στρατηγική ενθαρρύνει την καλλιέργεια επενδυτικής κουλτούρας μέσω της ενεργοποίησης angel investors, της υποστήριξης μικρών ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων και της αξιοποίησης συνεργειών μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Σε αυτό το πλαίσιο έχουν αναδυθεί πρωτοβουλίες όπως το Women2Invest, ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που στοχεύει στην ένταξη γυναικών αποφοίτων STEAM στον χώρο των επενδύσεων (angel, VC), μέσω bootcamps, mentorship και matchmaking με funds. Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος του καινοτόμου προγράμματος Supernovas, από την κοινότητα του European Institute of Innovation and Technology (EIT). Tο πρόγραμμα αποτελείται από διάφορες δραστηριότητες που αποσκοπούν στη μείωση του έμφυλου χάσματος στην επιχειρηματικότητα και το επενδυτικό οικοσύστημα, αφού μόλις το 13% των εταίρων των Venture Capitals είναι γυναίκες.

Project Europe: Ευκαιρίες με περιορισμούς

Το Project Europe, ένα ταμείο €10 εκατομμυρίων, στοχεύει να στηρίξει φιλόδοξους/ες founders κάτω των 25 ετών, δίνοντας €200.000 για 6,66 % μετοχικού κεφαλαίου σε κάθε startup. 

Αν και αποτελεί μια θετική πρωτοβουλία που προσπαθεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή καινοτομία, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε πολιτική ιδεολογία, το Project Europe έχει δεχτεί επικρίσεις για τη μικρή συμμετοχή γυναικών σε ομάδες χορηγών και mentors: μόνο 1 από τους 9 mentors ήταν γυναίκα. Αυτό αντικατοπτρίζει συνολικότερα τη δομική προκατάληψη που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στο οικοσύστημα του Venture Capital. Η αντίδραση της ομάδας του Project Europe ήταν άμεση: υποστήριξαν πως πλέον συμμετέχουν 21 γυναίκες founders επενδυτικά, και ο αριθμός τους συνεχίζει να αυξάνεται. Η κίνηση αυτή ήταν μια θετική ένδειξη, όμως μόνο η ολιστική προσέγγιση –σε επίπεδο mentoring, δικτύωσης, αναλογίας φύλου και παρακολούθησης– θα επιφέρει ουσιαστική ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας. 

Τελικά, η γυναικεία επιχειρηματικότητα δεν είναι μόνο θέμα δικαιοσύνης, αλλά και κερδοφορίας, καινοτομίας και ανταγωνιστικότητας. Με την υιοθέτηση στρατηγικών εργαλείων και στοχευμένων παρεμβάσεων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο όπως η δικτύωση, το mentoring, και η θεσμική στήριξη, καθώς και με την εφαρμογή πολιτικών που ενισχύουν την καινοτομία, την επιχειρηματική και επενδυτική κουλτούρα, θα δοθεί η ευκαιρία να «ξεκλειδώσει» η δυναμική της γυναικείας επιχειρηματικότητας, η οποία μπορεί να συμβάλει στην ανθεκτικότητα της οικονομικής ανάπτυξης, την αξιοποίηση των ταλέντων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.